Het wiel van bewustzijn (uitleg)

Dit is een versie van het Wiel van Bewustzijn zoals beschreven in het boek De Vitaliteitrevolutie. Daniel Siegel heeft deze metafoor en oefening ontwikkeld, om onze capaciteit voor mindfulness (mindsight) te versterken. De metafoor van het wiel helpt je om gemakkelijk en gestructureerd je verschillende 'informatiekanalen' met je geest waar te nemen. Op de as van het wiel vind je jouw bewustzijn. Vanuit hier stuur je een 'as' van aandacht naar de informatie (prikkels) op de rand van het wiel.

Transcript

Tool,

Mindsight Om Mindsight te kunnen oefenen heeft Daniel Siegel een handige metafoor en oefening ontwikkeld,

Het zogenaamde wiel van bewustzijn.

De metafoor van het wiel helpt je om gemakkelijk en gestructureerd je verschillende informatiekanalen waar te nemen.

Zoals ik eerder heb omschreven,

Toen we al naar het wiel aan het kijken waren met de vier informatiekanalen,

Heb je een as van het wiel waarin jouw bewustzijn zit,

Jouw mentale observator.

Dit is in feite een onderliggend basisbewustzijn dat altijd aanwezig is,

Nog voordat er een prikkel van buiten waargenomen wordt.

Vanuit deze as van het wiel kun je als het ware een spaak richting de rand van het wiel sturen waarmee je het informatiekanaal waarneemt waar je de spaak heen stuurt.

Zo'n spaak komt dus overeen met je aandacht die je bewust richt op een bepaalde prikkel op de rand van het wiel.

We gebruiken hierin dus dezelfde informatiekanalen als hiervoor.

Dus nogmaals,

We hebben een wiel met een as,

Met vier kwadranten daaromheen.

Het eerste informatiekanaal gaat over de vijf externes en tuigen,

Je zicht,

Gehoor,

Reuk,

Smaak en aanraking.

Het tweede kwadrant van het wiel gaat over het tweede informatiekanaal,

Je lichamelijke gewaarwordingen,

Ook wel interoceptie genoemd.

Het derde kwadrant gaat over het derde informatiekanaal,

Je mentale activiteiten,

Dus gedachten,

Maar ook beelden.

En het vierde informatiekanaal gaat over je gevoelens,

Affect,

Gemoedstoestand en emoties.

In het boek staan drie voorbeelden van het wiel en ik ga deze aan je omschrijven om enkele voorbeelden te noemen van wat je kan tegenkomen in het doen van deze oefening.

In het eerste voorbeeld hebben we het over iemand die op een willekeurig moment haar wiel van bewustzijn oefent en zo allerlei verschillende informatiestromen tegenkomt die op dat moment aanwezig zijn.

Dus we zien hier opnieuw het wiel van bewustzijn en vanuit het bewustzijn wordt er een spaak van aandacht naar de rand gestuurd,

Allereerst van het oriëntatiekwadrant,

Het eerste informatiekanaal.

En daar merkt deze persoon de meubels in de kamer,

Het geluid van een toeterende auto buiten,

De rugleiding van de stoel,

De geur van koffie.

En als deze persoon de spaak van aandacht verder beweegt naar het tweede kwadrant van lichamelijke gewaarwordingen,

Dan merkt deze persoon ontspannen schouders op,

Het gevoel van een horloge op de pols,

Een beetje kniepijn,

De ademhaling en voet op de grond.

En als deze persoon de spaak verder beweegt naar het derde kwadrant van gedachten,

Dan merkt zij een prettige droom van gisteren,

Komt een boodschappenlijstje langs in gedachten,

Een gedachte in woorden,

Morgen is de sollicitatie al,

Een gedachte in woorden,

Volgende week vakantie,

Yes,

En een beeld van een afspraak met de tandarts,

Dat was het derde kwadrant met gedachten.

En dan gaat de spaak van aandacht verder naar het vierde kwadrant,

Waar deze persoon gevoelensmerk van vrolijkheid,

Ook een lichte bezorgdheid en wat ontspanning.

Een tweede voorbeeld is iemand die een negatieve ervaring heeft,

Bijvoorbeeld Hendrik die we eerder hebben genoemd.

Hendrik is bang voor honden en bij hem komen allerlei geassocieerde herinneringen en informatie op als hij een hond ziet.

Dus als we opnieuw een wiel van bewustzijn doorlopen voor Henk,

In het eerste kwadrant,

Als hij zijn aandacht daar op richt,

Dan ziet hij spelende honden in het park en dat is voor hem onprettig,

Dat is een trigger zou je kunnen zeggen.

Hij hoort blaffende honden,

Hij ruikt het geur van gemaaid gras,

Dat is plezierig,

Hij ziet de bewolkte lucht,

Dat vindt hij neutraal en hij hoort lachende kinderen,

Dat is ook plezierig.

Als hij de spaak van aandacht verder richt naar het tweede kwadrant,

Met lichamelijke gewaarwordingen,

Dan voelt Henk in dit voorbeeld gespannen schouders,

De rugzakken op zijn rug,

Hij voelt de klamme handen,

Hij voelt de sterke knopen in zijn maag,

Daar wordt zijn aandacht sterk heen getrokken,

Zijn onplezierig gevoel en hij voelt zijn voeten op de grond,

Wat juist wel weer plezierig is.

Als hij de spaak van aandacht verder zou bewegen naar de gedachte,

Het derde kanaal,

Dan denkt hij dingen zoals,

Moeten ze nou precies voor de uitgang spelen met die honden,

Altijd die stomme honden in het park,

Ik kan nog omdraaien,

Ah,

Wat als ze op me springen.

Dat zijn zijn gedachten in dat moment en als hij zijn spaak van aandacht verder beweegt naar het informatiekanaal van zijn gevoelens,

Dan merkt hij daar een gevoel van angst heel sterk,

Ook wat irritatie en een gespannen gevoel.

Zoals je in het voorbeeld van Hendrik duidelijk kan horen,

Heeft elk onderdeel wat je tegenkomt in de verschillende kwadranten,

Elk stukje informatie als het ware,

Ofwel een onplezierig effect,

Een neutraal effect of een plezierig effect.

En in dit voorbeeld van Hendrik hoor je dus dat er veel onplezierige elementen aanwezig waren in zijn bewustzijn.

We doen nog één laatste voorbeeld en het derde voorbeeld is van iemand die juist een hulpbron herkent en deze bewust ervaart in de verschillende informatiekanalen.

Dit is een voorbeeld van hoe het wiel van bewustzijn eruit ziet van iemand die bijvoorbeeld de hieloefeningen pijler 1 aan het doen is.

Opnieuw,

We beginnen van het bewustzijn,

We sturen een spaak van aandacht naar het eerste kwadrant van de zintuigen en deze persoon die ziet spelende honden in het park en die vindt het prettig.

Blaffende honden,

Neutraal,

De geur van gemaaid gras,

Prettig,

Bewolkte lucht,

Neutraal,

Lachende kinderen,

Ook neutraal voor deze persoon.

Als we de spaak van aandacht verder bewegen naar de gewaarwordingen,

Het tweede informatiekanaal,

Dan merkt deze persoon ruimte in de borstkas,

Spanning in de kaken,

Dat is onplezierig,

Warmte in het buikgebied,

Dat is plezierig en wat tinteling in de benen,

Dat is ook plezierig.

Als de spaak van aandacht verder gaat naar het derde informatiekanaal van de gedachte,

Dan heeft deze persoon een neutrale gedachte van hé,

Hoe laat is het,

Een positief gedachte,

Een herinnering aan het eerste huisdier van deze persoon en dat verklaart dus ook waarom voor deze persoon de spelende honden en de blaffende honden geen probleem waren of zelfs prettig en een gedachte,

Ah,

Dat was zo'n fijne tijd met mijn huisdier toen en als laatste het vierde informatiekanaal van de gevoelens,

Deze persoon ervaart een gevoel van liefde,

Warmte,

Bij het denken aan het eerste huisdier,

Ook een lichte angst,

Maar ook compassie voor zichzelf.

Dus het laatste voorbeeld laat zien dat het wiel van bewustzijn ook opgevuld kan worden met juist meer plezierige ervaringen,

Helemaal afhankelijk van welke persoon je voor je hebt in welke omgeving.

Het wiel van bewustzijn kun je op drie manieren oefenen.

Ten eerste als een manier om simpelweg je mindsight-vaardigheid te oefenen en te trainen.

Een tweede mogelijkheid is om net als met het 6G-schema je mentale modellen sneller te doorzien,

Maar nu ook tijdens een situatie in plaats van in een reflectie achteraf zoals met het 6G-schema.

Je wordt je dan sneller bewust van je gedachten,

Gevoelens en gewaarwordingen in reactie op situaties.

En de derde mogelijkheid is om met het wiel van bewustzijn spontane hulpbronnen in de verschillende informatiekanalen te herkennen en versterken.

Daar komen we straks bij mindshift nog op terug.

In deze oefening gebruiken we het wiel van bewustzijn om eerst je mindsight mee te trainen.

Dit werkt als volgt.

Als je dit wil oefenen ga je zo met je aandacht één voor één elk informatiekanaal af.

Je stuurt dus vanuit je as van bewustzijn een spaak van aandacht richting de rand van het wiel waar de informatie zich bevindt.

Zo kun je met je aandacht heel doelgericht elk van de informatiekanalen leren onderscheiden.

En doordat je elk informatiekanaal één voor één waarneemt,

Ga je ook de samenhang tussen de kanalen leren zien,

Kortom zoals je dat ook in het 6G-schema hebt geoefend en zoals we net in de voorbeelden hebben gehoord.