Rust in je hoofd S2#2 | Rituelen brengen rust

Laat je drukke hoofd even tot rust laten komen. In seizoen 1 (S1) zochten we die rust op door de beleving van een korte meditatie, relaxatie of een verhaal. In seizoen 2 (S2) door ruimer te kijken vanuit nieuwe, verruimende perspectieven. Welkom op deze podcast en vertel me over je luisterbeleving.

Rituelen helpen los te laten, omdat ze zeggen: 'tot hier en vanaf nu.’
Ze trekken een streep.
Rituelen zijn in de tijd wat thuis is in de ruimte. We komen er tot rust.

Transcript

Welkom op deze aflevering van Meer rust in je hoofd.

De bedoeling van deze podcast is eenvoudig.

Je drukke hoofd even tot rust te laten komen.

In het eerste seizoen,

Tot en met aflevering 7,

Zochten we die rust ook door de beleving van een korte meditatie of relaxatie en door op te gaan in de beleving van een verhaal.

In het tweede seizoen gaan we op zoek naar inspiratie om ruimer te kijken naar de landschappen van het leven.

Rust in je hoofd kan je immers ook vinden door te kijken vanuit nieuwe,

Verruimende perspectieven.

Vertel me over je luisterbeleving.

Ik lees je graag.

Het zou ook fijn zijn mocht je deze podcast willen delen.

Ik wens je nog veel luisterplezier.

Lieve luisteraar,

Maak het je makkelijk.

Vandaag gaan we het hebben over de rust die rituelen kunnen brengen.

Mijn laatste boek heeft als vertrekpunt de kloof tussen het leven dat we verwachten en het leven dat we krijgen.

En die kloof wordt in deze langdurige COVID-periode alsmaar dieper.

Zo'n kloof die proberen we in onze westerse wereld voornamelijk te dichten door veel te denken.

Op zich is dat prima.

Tenminste,

Voor zover het tot verandering leidt.

Maar als dat denken malen en piekeren wordt dan wordt het een oplossing die het probleem versterkend wordt.

Want dat malen en piekeren verhoogt ons spanningsniveau en leidt tot stress en angst.

Je kan er lichamelijke klachten en slaapmoeilijkheden van krijgen en bovenal,

Het verlaagt onze immuniteit.

Zo komen we dus in een fysieuze cirkel terecht.

Twee klassiekers bijten alvast de spits af.

Wat als vragen over de toekomst en waarom vragen over het verleden.

In het begin van de coronacrisis viel het me op hoe de virologen en wetenschappers overstelpt werden met wat als en wanneer vragen.

Wat als we nog geen serum hebben en de ziekenhuisbedden volgen.

Wanneer zal het over zijn?

Wanneer kunnen we terug reizen?

Zullen de zomerfestivals kunnen doorgaan?

Ik had oprecht te doen met die virologen.

Ze zaten heel ongemakkelijk geprankt tussen de waarheid citeren.

Ik weet het ook niet.

En de sociale druk.

Niet weten is onaanvaardbaar.

Maar hoe konden ze het weten?

Het was de eerste keer dat dit ons overviel.

Echter mochten ze eerlijk zijn en dit zeggen.

Ze zouden haast worden gelincht want niet weten is bij ons onaanvaardbaar.

Daar worden we zeer onrustig van.

We kunnen absoluut niet om met onvoorspelbaarheid.

En dat was nu wel precies wat er zo dominant aan de hand was.

Ons leven was volkomen onvoorspelbaar geworden.

Wat weer leidde tot nieuwe wat als vragen en de zoektocht naar zekerheden die er nu eenmaal niet zijn.

En daar piekeren we ons dan weer ziek over.

We worden niet alleen ziek van corona.

We worden ook ziek door ons piekeren over corona.

Dat heb ik ook altijd gemerkt bij de mensen die me kwamen opzoeken op mijn praktijk.

Met hun problemen.

En dan waren er hun problemen.

En er was ook een manier om met die problemen om te gaan.

En dat was voornamelijk piekeren.

En dat piekeren leidde niet zelf tot probleemversterking of het ontstaan van nieuwe problemen.

Bijvoorbeeld slaaptekort.

Dat al leidde doordat ze slechter functioneerden op hun werk.

Tot meer fouten of slecht gehumeurd zijn in het gezin.

En zo ontstonden er steeds meer problemen.

Als een olievlek die zich uitbreidde.

Nogmaals,

Er is niets fout met denken.

Maar wel met gedachtestromen die ons ziek maken.

Dat beseffen we soms wel.

Maar het is zo moeilijk om een alternatief te zien.

Zo moeilijk om buiten dat heilige denken te treden.

Iets wat soms zo laas gaf,

Was het ontwikkelen van rituelen.

Dat hebben we ook tijdens deze covid-periode gekend.

Het elke avond opnieuw maandenlang op het balkon of in de open ramen applaudisseren voor de hulpverleners.

Het opzetten van buurthulp.

Het spelen van muziek in de straat.

Het pracht ons dichter bij elkaar en bood troost.

Rituelen zijn in andere culturen dan de onze veel belangrijker.

En in mijn praktijk hadden ze hun plaats als een van de alternatieven voor het dominante blijven denken.

Ooit kwam iemand me opzoeken omdat hij gebukt ging onder een geheim dat alleen hij kende.

En dat het te zwaar werd om nog verder te dragen.

Ik vertel hem het verhaal van de kapper van koning Midas.

Die koning was ooit scheidsrechter geweest in een muziekwedstrijd tussen Pan en Apollo.

Toen hij koos voor Pan,

Nam Apollo wraak door de oren van de koning te laten uitgroeien tot ofschuwelijke ezelzoren.

Zoals de koning altijd met een hoge muts moest rondlopen.

Die zette hij alleen af bij de kapper.

Die absolute zwijgplicht werd opgelegd.

De arme man begon daar op den duur erg onder te lijden.

En op een bepaald moment wood dit geheim zo zwaar op hem.

Dat hij het gevoel had dat hij er iets mee moest doen om er niet aan onderdoor te gaan.

Maar hij wist echt niet wat.

Voelde zich heel onzeker omdat hij enerzijds kostte wat het kostte loyaal wel zijn.

Anderzijds iets moest doen wat zijn leven een nieuwe wending kon geven want zijn leven dreigde te kantelen.

Op een dag hield hij het niet uit en hij groef een kuil in de grond.

En daarin fluisterde hij zijn geheim.

Toen deed hij de kuil weer dicht en voelde een diepe bevrijding.

De man in mijn praktijk aan wie ik dit verhaal vertelde was erg gepakt door dit verhaal.

En misschien wat vreemd maar hij groef zelf ook een kuil in zijn tuin.

En elke dag een paar minuten lang fluisterde hij daar zijn geheim in.

En daardoor werd hij er voor de rest van de dag niet langer door verstoord.

En dat was voor hem een hele winst.

Als het lot ontstergt en een gat slaat in dat ver leven waarop dat we menen recht te hebben,

Zijn rituelen soms een eigenzinnige manier om die diepe kloof proberen te dichten.

Henri,

Een vijftiger,

Is zijn werk kwijt door de coronacrisis.

Hij heeft het er zeer moeilijk mee.

Zijn werk was zijn passie en zijn leven en hij was er ook een krak.

Vandaar dat hij nog steeds voortdurend bevraagd wordt door collega's om raad.

En het doet hem goed dat hij zo bevraagd wordt maar tegelijk ook kwaad,

Want daardoor wordt loslaten alles maar moeilijker.

Hij is tenslotte ontslagen.

Het verlies valt hem zwaar maar de rouw kan niet plaatsgrijpen zolang dat hij zo verbonden blijft,

Hij kan nooit in gedachten als in zijn bereid wil ik bijspringen.

Aan solliciteren komt hij niet toe.

Hij is niet klaar voor een nieuwe toekomst en blijft maandenlang zwalpen in een no-mansland tussen een afgesloten verleden en een onzichtbare toekomst.

Henri gaat zinderogen achteruit en zijn vrienden besluiten hem te grijpen.

Tijdens een wandeling in de Ardennes stuit een van hen op een oud stukje verwilderde spoorweg met een intact gebleven wissel aan het einde.

Zijn vrienden pikken Henri op,

Vragen hem om op zijn eentje de oude spoorweg af te lopen en wachten hem op aan de wissel op het eind van de tocht.

Daaraangekomen krijgt Henri een grote kerstbal en vragen ze hem om er tijdens een minuut stilte,

Imaginaire als zijn teleurstellingen,

In te stoppen.

Wanneer hij klaar is,

Kan hij de kerstbal over zijn schouders gooien,

Het belastende verleden achter hem laten.

Als het gekletter weer klinkt van de uit elkaar spattende kerstbal,

Hoort Henri verzocht de wissel op een ander spoor te zetten.

Dat verloopt niet makkelijk,

Het ding is verroest en met veel smeerolie en gevloek wordt de wissel uiteindelijk krakend overgehaald.

Een glas wordt gegeven op de toekomst en Henri is de dag erop beginnen solliciteren.

Voor Henri was het ritueel belangrijk omdat hij anders gewoon was blijven doorgaan met betrokken te blijven op zijn voorbije leven.

Zijn ontslag was voor hem,

Zijn werk viel hem er samen met zijn leven.

Geen streep in de tijd en het moeilijk kunnen loslaten samen met het verlangen naar herkenning maakte dat niets die streep zou trekken.

En dat beseften gelukkig ook zijn vrienden en zij bedachten deze symbolische handeling,

Die wij nu een ritueel noemen,

Als een streep in de tijd.

Tot hier en vanaf nu.

Voor Henri opende het alvast de deur naar de toekomst want hij begon niet alleen de volgende dag te solliciteren maar het duurde niet lang voordat hij een nieuwe job vond.

Een ander verhaal.

Een jong koppel komt bij me aankloppen.

Zij hebben al vijf jaar een relatie maar elke woont nog apart.

Zijn probleem is dat ze het moeilijk hebben om te praten over hun toekomst.

En dat is er gekomen vanaf een bepaald moment,

Namelijk de aankoop,

Drie jaar eerder,

Van een huis door de man.

Hij wou dat kopen voor hun beiden.

Zij,

Echter,

Had het maar één keer gezien en was niet zo enthousiast.

Maar hij moest de dag erop beslissen en was voor de koop gegaan zonder haar verder te raadplegen.

Dat was voor haar een onvergefelijke beslissing omdat de aankoop van een huis in haar ogen één van de belangrijkste ervaringen en beslissingen is die men in een partnerrelatie gemeenschappelijk nemen kan.

Zij ziet zijn handelswijze,

Een huis kopen zonder te overleggen,

Als de meest duidelijke illustratie van hoe hij alles naar zijn hand zet en bepalend wil zijn.

Hij wil dat zij er komt wonen.

Zij weigert resoluut wegens niet haar keuze.

En centen voor een ander huis zijn er niet.

Ze zitten in een padstelling.

Bovendien wordt een tweede probleem door haar geformuleerd.

Er is te weinig wijngevoel in deze relatie,

Zegt ze.

Ik stel een alzaalpak een ritueel voor.

Niet meer blijven praten,

Nog denken,

Nog wachten.

Dat doen ze immers al veel te lang en veel te veel.

Maar iets doen.

Iets moedig doen.

Dat iets moet qua moeilijkheidsgraad en intensiteit evenredig zijn aan de zwaarte van het probleem.

Ze vinden snel wat het worden zou en besluiten samen een bergtocht te maken.

Een moeilijke bergtocht.

Als een ritueel dat de streep zal trekken in de tijd.

Tot hier hebben we het thema huis meegesleept.

Vanaf nu laten we het los.

Doordat ze dit samen doen en dagenlang intens betrokken zijn op elkaar door de beklimming,

Is het meteen ook een interventie naar het mankerende wijngevoel dat de vrouw verwoorde.

Toen ze terugkeerde van hun bergtocht zijn ze het huis ingetrokken,

Weliswaar onder haar voorwaarden.

Maar de impasse was voorbij.

Vele rituelen dienen om een overgang te kunnen maken.

En hetgeen aan de ratio ontsnapt een opening te geven op dat datgene wat we niet benomen kunnen,

Het magische,

Het bovennatuurlijke,

Het boven het verstand uitstijgende,

Zich kan realiseren als de katalysator van de broodnodige verandering.

Zo hebben heel wat antropologische studies de,

In onze cultuur moeilijk te bevatten,

Veranderingsprocessen beschreven die ontlokt werden door shamanistische rituelen.

Een van de mooiste boeken die ik daarover las is het relaas van Bruce Chatwin over de songlines van de aboriginals.

Religie was bij ons de supermarkt van de rituelen,

Maar dat is gelukkig voorbij.

Gelukkig want de prijs,

De vreedheid,

Inconsistentie en heugelarij was onmenselijk hoog.

Maar we hebben wel nog onvoldoende alternatieven weten te vinden.

Al blijken volgens Eva Meijer de boeddhabeeltjes als sotte broodjes over de blokkertoonbank te glijden,

Terwijl je voor Jezus al naar een kringloopwinkel moet.

Een van de belangrijkste plekken waar rituelen kunnen plaatsgrijpen is de natuur.

In de natuur ligt de indruk op wat is en niet op wat zou moeten zijn.

Dit eenvoudige zinnetje van Houston Smith bevat de essentie van wat de natuur voor ons betekenen kan.

Een plek waarin je tot rust kan komen omdat die hem aanvaardt zoals hij is.

Met zijn grilligheid en onvoorspelbaarheid,

Zijn nooit aflatende dynamiek van verandering en het niet meer weten hoe het straks zal zijn.

Of kan u misschien het weer voorspellen?

De vreetbuien van de slakken in de zomer,

De ondergrondse worteling van het onkruid?

Nee.

Het fijne van de natuur is ook dat ze niet oordeelt in termen van goed en kwaad,

Juist of fout,

Kruid of onkruid.

En dat ze altijd doorgaat.

Onvoorspelbaar.

Walt Whitman vroeg zich af Nadat je hebt uitgeput in wat er te vinden valt in de liefde,

Het werk,

De politiek,

De hobby's enzovoort,

Heb je ontdekt dat geen van deze zogenaamde zingevers uiteindelijk permanent voldoening geeft.

En wat blijft er dan over?

De vraag is voor de meesten onder ons een lange,

Verwarrende reis.

Om eindelijk aan te komen in de door eenvoud en evidentie gecamoufleerde plek van het kardinale antwoord.

De natuur.

Een andere bron is de beleving van een verhaal uit een boek of een film,

Een verhaal dat je herkent.

En het lezen van dat boek of het herkijken van de film wordt het nieuwe ritueel.

Het lezen van een boek dat mij een herkenning geeft van een impasse die ik beleef,

En dat tegelijk een opening,

Kier of een spleet biedt die ik zonder dat verhaal nooit had kunnen vermoeden,

Is op zich het ritueel dat bij mij al het vaakst enig soelaans bracht.

En ik ben lang niet de enige.

Een cliënte die haar man verloren had,

Had het er erg moeilijk mee dat ze zich,

Alles bij elkaar genomen,

Zo verschrikkelijk weinig van hem herinnerde.

Ze was erg teleurgesteld in zichzelf,

Omdat haar falende geheugen een verraad was voor de zo intense en lange jaren die ze samen hadden geleefd.

Ik heb haar toen een stukje uit onwetendheid van Milan Kundera te lezen gegeven.

En het had haar zoveel goed gedaan te lezen dat iemand anders dat ook kon hebben.

Dat die Jozef uit het verhaal ook maar aan een paar minuten kwam.

Toen ik haar verbaasd vroeg of ze dat dan nog niet eerder had gehoord van andere mensen die een dierbare verloren hadden,

Reageerde ze ontkennend.

Daar praat je niet op die manier over,

Zei ze.

En zelfs als iemand dat zou zeggen,

Dan zou ik denken,

Ze zeggen het om me te troosten,

Maar het is niet waar.

Maar die woorden op papier,

Die woorden van die Jozef in dat boek van Kundera,

Die geloofde ze.

Dit is het fragment.

Hij besloot met de doden te leven zoals hij had geleefd met de levenden.

Hij ging niet meer naar haar graf om haar in zijn herinnering terug op te roepen,

Maar om bij haar te zijn.

Om haar ogen naar hem te zien kijken.

Naar hem te zien kijken vanuit het heden,

Niet vanuit het verleden.

Toen is er een nieuw leven voor hem begonnen.

Het samenwonen met de doden.

Sindsdien deelt de nieuwe klok zijn tijd in.

Zij wilde altijd alles netjes hebben en maakte zich boos om de troep die hij overal achter liet.

Nu doet hij het huishouden in zijn eentje,

Heel zorgvuldig,

Want hij houdt van hun thuis.

Meer nog dan toen ze leefden.

Het lage houten hekje met het kleine deurtje,

De tuin,

De den voor het huis van donkerrode baksteen,

De twee tegenover elkaar staande leunstoelen waarin ze gingen zitten na hun werk,

De vensterbank waarop zijn vrouw altijd aan één kant een plant had staan en aan de andere kant een lamp.

Die lamp lieten ze aan als ze weg waren,

Om hem op straat van ver te kunnen zien wanneer ze thuis kwamen.

Hij houdt al die gewoonte in ere en let erop dat elke stoel elke vaas daar staat waar zij hem graag neerzetten.

Hij gaat terug naar de plekjes waar ze graag kwamen.

Het restaurant Tanzee waar de chef hem nooit vergeet te vertellen van welke vissoorten zijn vrouw het meeste hield.

Het marktplein van een stadje in de buurt,

Met zijn rechthoek van rood,

Blauw en geel geschilderde huizen,

Van een bescheiden schoonheid die een verrukte.

Of op bezoek in Kopenhagen,

De kader waarvan elke dag om zes uur het avond een groot passagiersschip het ruime sob koos.

Ze konden daar minutenlang roerloos blijven staan kijken.

Voor het schip vertrok donker muziek,

Oude jazz,

De uitnodiging tot de reis.

Sinds haar dood gaat hij daar vaak naartoe.

Hij verbeeld zich dat ze naast hem staat en voelt hun gezamenlijke verlangen om weg te varen.

Weg te varen op dat witte,

Nachtelijke schip.

Erop te dansen,

Te slapen en ergens ver weg,

Ver weg,

Ver weg in het noorden wakker te worden.

Het kan een schip zijn dat ons in de verbeelding meevoert,

Of een trein.

Liefst een nachttrein,

Zoals in het bekende boek van Pascal Mercier,

Nachttrein naar Lissabon.

Daarin beschrijft de auteur hoe Grigorius,

Een man van zestig,

Kapt met zijn uitgeleefd leven door in een plotse opwilling een nachttrein te nemen die hem naar de andere kant van Europa brengt,

Waar hij op zoek gaat naar zichzelf.

Letterlijk breken met je oude leven,

Zoals Grigorius,

Is iets wat alleen de meest moedigen onder ons doen.

Niet iedereen die erachter komt dat hij zijn leven misschien niet helemaal leeft zoals hij zich dat dood had voorgesteld,

Is bereid om letterlijk weg te gaan.

Maar dat hoeft ook niet,

Zegt Pascal Mercier.

En nu citeer ik hem even.

Je kunt een nachttrein ook nemen zonder dat je in een trein stapt.

Als je erachter komt dat je andere delen van jezelf ook wilt leven,

En je gevangen voelt in een bepaalde situatie,

Dan moet iets veranderen.

Dat hoeft niet heel veel te zijn,

Meestal hoef je niet met de situatie te breken.

Het volstaat om jezelf gedeeltelijk te veranderen,

Namelijk de manier waarop je tegen een situatie aankijkt.

Je kunt een ander perspectief innemen,

Bijvoorbeeld opnieuw kijken naar de stad waarin je leeft,

Of je werk,

Of je partner.

Daarmee zijn zij nog steeds dezelfde stad,

Of baan,

Of partner.

Maar de nachttrein nemen betekent hier dat je opnieuw en zonder vooroordelen leert kijken naar een situatie die vanzelfsprekend lijkt.

Met verwondering,

Door de ogen van een kind.

En dan zie je ook de andere mogelijkheden die de situatie biedt.

De weg die je met je partner bijvoorbeeld bent ingeslagen hoeft niet definitief te zijn.

Natuurlijk,

Je hebt te maken met de praktijk en met een ander die het volledig flexibel is,

Zoals je dat zelf ook niet bent,

Maar dan nog zijn er zoveel onvermoede kanten en talenten die je vaak over het hoofd ziet,

Omdat je volkomen gefixeerd bent op die ene weg of dat ene doel.

Met nieuwe ogen kijken.

Dat is nu net wat het opzet is van deze podcast,

Luisteraar.

Mogen die podcast jou inspireren?

Bedankt voor het luisteren.

Reviews

Prachtig inspirerende kleurrijke podcast!

Geeft rust. Fijn hoe je dit uitlegd.
Aangename stem. Dank je.

Zeer goed!