Rust in je hoofd S2#6 | Geurduiken

Welkom op deze aflevering van Meer rust in je hoofd.

De bedoeling van deze podcast is eenvoudig,

Je drukke hoofd even tot rust te laten komen.

In het eerste seizoen,

Tot en met aflevering 7,

Zochten we die rust op door de beleving van een korte meditatie of relaxatie en door op te gaan in de beleving van een verhaal.

In het tweede seizoen gaan we op zoek naar inspiratie om ruimer te kijken naar de landschappen van het leven.

Rust in je hoofd kan je immers ook vinden door te kijken vanuit nieuwe,

Verruimende perspectieven.

In de komende afleveringen gaan we die verruiming halen bij Michel de Montaigne,

De meest praktische,

Inspirerende filosoof die ik ken.

Hij zoog de gids in mijn laatste boek.

In zijn werkkamer had hij op de houten steunbalken van het plafond gezegd en gegrift van zijn lievelingsauteurs en liet er zich,

Al stappend door zijn kamer,

Door inspireren.

Net zo doen wij in deze podcast met zijn uitspraken.

Vertel me over je luisterbeleving,

Ik lees je graag.

Het zou ook fijn zijn mocht je deze podcast willen delen.

Ik wens je veel luisterplezier.

Lieve luisteraar,

Maak het je makkelijk.

Vandaag gaan we een reis maken in de wonderenwereld van de geuren.

Het is verwonderlijk hoe geuren,

Welke dan ook,

Aan mij blijven hangen en hoe geschikt mijn huid is om ze te absorberen.

Wie klaagt omdat de natuur de mens niet heeft toegerust met een werktuig om geuren naar zijn neus te brengen,

Doet dit ten onrechte,

Want de geuren dringen wel vanzelf binnen.

Bij mij persoonlijk helpt mijn snor,

Die nogal zwaar is.

Als ik er mijn handschoenen of mijn zakdoek tegenaan houd,

Blijft die geur er de hele dag in zitten.

Mijn snor geeft duidelijk aan op welke plaats ik ben geweest.

De heerlijke kussen uit mijn jeugd,

Zo enig gulzige nadem benemend,

Bleven er destijds uren in hangen.

Tot daar Michel de Montaigne,

Met wie ik alvast het privilege van dat verrukkelijk opstapje naar het geurenparadijs deel.

De snor.

Het activeren van je zintuigen is wellicht de meest verrukkelijke manier om bewuster te genieten in het leven.

En tegelijk ook de meest mindfulness,

Want elke zintuigelijke beleving werpt een anker uit in het huidig moment.

En nodig je uit om onvoorwaardelijk op te gaan in de beleving van de voluptueuze realiteit.

In de zeventiger jaren was het mekken van de alternatieve psychotherapie het Esselen Institute in Californië.

Daar kon je alle nieuwe benaderingen ontdekken en verkennen en het was dan ook die plek die mij toeliet van kennis te maken met sensory awareness.

In beperkte zin was het een soort voorloper van mindfulness omdat je leerde in het huidig moment te landen door bewuster je zintuigelijke waarneming op de voorgrond te zetten.

Je werd dan ook getraind om in gradueel moeilijkere of meer belastende situaties je aandacht te houden bij de beleving van die zintuigelijke prikkels.

Zodat ze een antagonistische werking konden hebben op de belastende of verstorende emoties of gedachten.

Het was een prettige ontdekking om dit later te hervinden in en verderuit te werken binnen het omvattende denk- en werkmodel van mindfulness based cognitive training.

Maar het zou ons te ver leiden om de weldaad van het bewust ervaren van zintuigen hier uit de doeken te doen.

Tenminste van alle zintuigen en daarom ga ik me beperken tot één enkel zintuig en wel datgene welk Montaigne het hoogst in het vaandel draagt.

De geur.

De manier waarop de beroemde danser Nijchinski tijdens zijn reis zijn kamerheer liet kennis maken met de ongekende wereld van de geur,

Ontlokt door een simpel blaadje basilicum,

Is een les in mindfulness avant la lettre.

In Vasslav,

Zijn prachtige boek over Nijchinski,

Beschrijft Arthur Japin meesterlijk hoe Nijchinski de brave kamerheer uitnotigt om zijn ervaring zo aandachtig mogelijk te exploreren.

We beleven het vanuit het standpunt van Peter,

De kamerheer.

En hij is dus Nijchinski.

Best.

Zei ik de eerste keer.

Hij had een blaadje van een tak basilicum getrokken,

Dat met zijn vingers in een pot klaverhoning gedoopt en het mij in mijn mond gepropt.

Hij schudde zijn hoofd alsof ik een verkeerd antwoord had gegeven.

Nam zelf ook zo'n hap,

Likte zijn vingers,

Zakte achterover in de kanapé en wachtte met zijn armen over elkaar geduldig af.

Zoet,

Zei ik uiteindelijk.

Te zoet?

Nee,

Dat niet.

Het is ook fris.

Aha,

Dat is dat kruid.

Fris als fruit of fris als douwdruppels?

Weet ik dat.

Gewoon als water,

Maar dan dat het ook tintelt achterin.

De zon brak in de pot honing die meneer omhoog hield en straalde daarin naar alle kanten uit.

En dat,

Peter,

Dat licht.

Proef je dat ook?

Hoe licht het is?

Ik proefde het,

Maar zei niks.

Wat ik eet is groen en goud en het kleeft aan mijn verhemelde,

Dacht ik.

Waarom zou ik er meer van maken?

Het is de zon die het zo licht maakt,

Stel je voor.

Alle uur dat die heeft moeten schijnen om alles zo te laten groeien.

Eerst velden vol met klaver,

Daarna de basilicum.

Wat je proeft is de lucht onder de vleugels van de bijen die hieraan hebben gewerkt.

Jij had helemaal gelijk,

Peter.

Iets waar zoveel liefde in is gegaan,

Dat kan onmogelijk beter.

Dat is best kalm blijven,

Dacht ik bij mezelf.

Zo min mogelijk zeggen behalve ja en amen.

Ik had nog nooit iemand zo horen praten,

Al helemaal niet over een hap eten.

En ik verklaarde hem voor gek.

Mij laten proeven van de honing en daar dan over doorzeuren,

Was meneer zijn manier mij te dwingen even stil te staan bij wat er nou eigenlijk gebeurde in mij.

Om dat voor één keer eens te preciseren.

Wat de kamerheer van zijn meester kreeg,

Was een les pure mindfulness.

Niet alleen het bewust aandachtig beleven en het landen in het huidig moment,

Maar ook wat Thich Nhat Hanh de bewustwording van het interzijn noemt,

Hoe alles met elkaar verbonden is,

Hoe de zon in de honing zit,

Hoe de bijen de nectar vervoeren,

Hoe de boeren zijn klaver oogsten.

Als je je bewust kan zijn van dit interzijn,

Beleef je de werkelijkheid zoveel intenser.

Opgaan in het huidig moment is zoals gekend een goede manier om negatieve emoties en stemmingen,

Die vaak het gevolg zijn van piekergedrag,

Te vermijden of te counteren.

Maar in dat huidig moment geraken is niet altijd zo eenvoudig.

Maar focussen op de geurervaring is alvast één van de meest accurate toegangswegen.

In Zuiverheid,

Een boek van een van mijn lievelingsauteurs,

Jonathan Franson,

Trof ik een mooie illustratie aan van een bewust geëxploreerde geurbeleving.

Toen het hoofdpersonage Pips ja zei op haar aangeboden droomproject,

Betekende dit ook haar moeder achterlaten om te verhuizen naar een ver afgelegen plek in Latijns-Amerika.

Haar moeder was niet ziek,

Maar ze leefde zeer geïsoleerd en Pips was haar alomtegenwoordige toeverlaat.

Maar dat kantelde toen ze verhuisde naar het land van haar project.

Eenmaal ter plekke werd het piekeren over het achterlaten van haar moeder een zwaar domper op Pips vreugde.

En ze zocht een manier om de dominantie van die parentaliserende preoccupaties uit haar hoofd te krijgen.

Tijdens een wandeling in de buurt van de projectlocatie bleek de ervaring van de overweldigende natuur en dan vooral de geur,

Een evidente toegangsweg tot de beleving van het huidig moment en daardoor ook een adequaat tegengif voor het gepieker in haar hoofd.

Ik citeer even uit het boek.

Om te voorkomen dat ze bleef malen over wat ze in Californië had achtergelaten,

De derniswekkende moederlijke kreeten van Pips weegt zich voorzichtig,

Schattebout,

Die haar hadden nageklonken over de weg toen ze naar het vliegveld vertrok,

Om dat malen te voorkomen dompelde ze zich onderin geuren.

De tropen waren een openbaring voor de reukzin.

Ze kwamen uit een plaats met een gematigd klimaat en ze beseften dat ze daardoor te vergelijken was geweest met iemand wie haar gezichtsvermogen zich had ontwikkeld in slecht licht.

Hoeveel geuren had de aarde zelf alleen al niet.

De ene bodemsoort rook duidelijk naar kruidnagel en andere naar meerval,

Een specifieke zandachtige leemsoort rook naar citrus en kruid,

Andere hadden elementen van patchouli of verse meerikswortel,

En bestond er iets waarnaar tropische schimmels niet konden ruiken.

Ze ging buiten de paden in het bos op zoek,

Totdat ze de paddenstoel had gevonden met een koffiegeur die zo sterk was dat hij haar aan cannabis deed denken.

Wat haar weer aan chocolade deed denken.

Wat haar weer aan tonijn deed denken.

Geuren in het bos hadden al deze kenmerken in zich en maakte haar voor het eerst bewust van de verschillende receptoren daarvan in haar neus.

De receptor die was aangeslagen bij cannabis was ook aangeslagen bij Boliviaanse wilde uien.

In een straal van driekwart kilometer om het terrein kwamen vijf verschillende bloemengeuren voor die in de buurt kwamen van wilde margrieten,

Die zelf in de buurt kwamen van zonggetroogde geitenurine.

Wanneer Pip over die paden liep,

Kon ze zich voorstellen hoe het voelde om een hond te zijn,

Om geen enkele geur afstoten te vinden,

Om de wereld te ervaren als een naadloos multidimensioneel landschap van boeiende en onderling gerelateerde geuren.

Dat was toch een soort gelukzaligheid?

Doordaar het fragment.

Tja,

Met reuk moet je een beetje afwijzing durven riskeren.

Het is immers de meest primitieve van onze zintuigen.

En daarom al snel afkeureswaardig.

Vooral door hen die niet weten wat ze missen.

In The English Patient vertelt de verpleegster dat haar vader,

Van het moment dat hij alleen was met een hond,

Naast het dier kneelde en aan de binnenkant van zijn poten ging ruiken.

Daar,

Tussen de kussentjes,

Vastgehouden door de haren,

Bevond zich de beste geur van de wereld.

Een boeket van geurimpressies.

Verhalen van reizen en avonturen.

Nooit ruik je stof of viezigheid.

Het is een kathedraal van geur,

Had haar vader gezegd.

De tuinen van X en Z,

De straten,

De velden,

De paadjes,

Grassen,

Planten,

Zaden.

Een concentratie van alle plekken die het dier die dag had bezocht.

De geur heeft ook altijd al een erotische connotatie gekend.

Net zoals de dieren geuren afscheiden om een seksuele partner aan te trekken,

Doen mensen dat ook.

Onderzoek heeft reeds overtuigend aangetoond hoe pheromonen de seksuele aantrekking stimuleren.

Maar mensen gebruiken ook allerlei olfactorische hulpmiddelen.

Parfums vind je in elke periode en elke cultuur terug.

Luisteraar,

Ken je de liefdesappels?

Wel,

In de Elisabethiaanse periode trokken appels die een poosje in de oksels van de mooie dames hadden vertoefd,

Daar de fenomenen van hun diepste wellusten op en werden vervolgens als cadeau gedaan aan de uitverkorenen.

En volgens de koren wachtte je in het hiernamaals hoeries op.

De wellustige escortedames van het islamitische hiernamaals,

Die getransformeerd tot een verrukkelijke pure geur van sandelhout je wildste begeerten zullen blussen.

Geuren en in mindere mate smaken zijn ook het snelste vervoermiddel naar het verre verleden en dringen door tot de diepste en meest onbewuste lagen van onze herinnering.

Het bekendste voorbeeld is wellicht de geur en de smaak van het in een kopje kruidenthee gedopt madeleintje van proest.

Toen hij als volwassen man deze op zich banale handeling uitvoerde,

Werd hij als het ware teruggeslingerd in het verre verleden naar zijn kindertijd,

In Combré,

Waar zijn tante Léonie hem als een kleine jongen weleens zo een madeleinekoekje gaf die ze eerst in haar thee had gestopt,

Gesopt.

Hij beschreef zijn ervaring als volgt.

Maar als uit een lang vervlogen verleden niets meer over is,

Als de mensen dood zijn,

De dingen gebroken en weggedaan,

Blijven alleen smaak en geur.

Fragieler maar duurzamer,

Eiler,

Standvastiger en trouwer om ons heen zweven,

Als zielen die nog weten,

Wachten en hopen tussen de ruïnes van al het andere.

Ze dragen stoïcijns in de minuscule en bijna onvatbare druppel van hun essen.

We kunnen het niet zo prachtig beschrijven als proest,

Maar wellicht is elk van ons al eens in de heerlijke roetsbaan terechtgekomen van een geurduik.

Zonder het te willen of te verwachten.

Het gaat hier tenslotte om het onvrijwillige geheugen.

Het geheugen van het onvrijwillige geheugen.

Het geheugen van het onvrijwillige geheugen.

Zonder het te willen of te verwachten.

Het gaat hier tenslotte om het onvrijwillige geheugen.

De eerste keer dat het mij overkwam,

Was op een dag toen ik als dertiger tijdens een zelfhypnozeoefening plots een geur waarnam,

Die meteen zijn anker uitgooide in mijn neus en mij in een mum van tijd zo volkomen opslorpte,

Dat al de rest verdween.

En dat nog alleen die ene vreemde,

Allesoverheersende geurervaring bestond.

Samen met één obsederende gedachte,

Die er zich als een paraplu overheen spreidde.

Vanuit welke diepste krochten van mijn herinnering kwam deze bijna levenslang vergeten,

Maar niet meer verdwenen,

Raadselachtige geur.

Door in de hypnoze te focussen op de geur en zo terug te glijden in de tijd,

Dook plots het beeld op van de oorspronkelijke ervaring waarin ze was ontstaan.

Ik stapte erin.

En ik beleefde ze opnieuw.

Dit is wat ik beleefde.

Uit licht ben ik vier jaar oud.

Ik ben samen met mijn vader in zijn atelier.

Voor mij ligt een dode vogel.

Ernaast een potje zalf,

Dat ik zelf heb gemaakt,

En dat een heel markante geur heeft.

Een mengeling van schoensmeer,

Vet dat mijn vader in een potje had om de zagen mee in te smeren,

Wat verf uit mijn verfpotjes,

De restjes tabak uit een peukje en nog wat occasionele ingrediënten van de dag zelf.

Heel zorgvuldig wreef ik de vleugels van het diertje in met mijn wonderzalf.

Als ik klaar ben,

Zet ik het raam open en leg er de vogel onder.

Dan weet ik dat ik moet wachten.

Het moment dat ik de volgende dag ga kijken en merk dat de vogel gaan vliegen is,

Weet ik dat ik mijn roeping gevonden heb.

Het zijn uiteraard niet altijd de mooiste geuren die het onvrijwillig geheugen activeren en ons via de glijbaan van de herinnering naar de vergeten plekken en perioden brengen.

Toen ik voor het eerst mijn dochter naar school bracht en op de speelplaats stond te wachten,

Was het de geur van de kindertoiletten.

Al had het evengoed de geur van krijt kunnen zijn.

Geur is een tijdmachine waarin we niet alleen de verste,

Maar ook de meest intense reizen kunnen maken.

Ik hou ervan om me af en toe te laten overvallen door zo'n geur en dan meteen de beslissing te nemen om alles wat je op dat moment bezig hield te durven laten vallen.

Even je ogen te sluiten en je te laten meevoeren.

De tijdmachine in,

Een duizelingwekkende innerlijke reis naar een verrassende vergeten beleving.

Een verrukkelijk verfrissende duik in de oceaan van je herinnering.

Terug naar onze vriend Michel de Montaigne.

Ik moest even met de ogen knippen toen ik op internet las dat een bekend parfum naar hem is vernoemd.

Mocht hij het weten,

Hij zal zich omdraaien in zijn graf.

In zijn essais wint hij er immers geen doekjes om.

Ik citeer hem nog even.

Als mensen zich te vaak parfumeren met lekkere,

Exotische geuren,

Dan is dat verdacht.

En kun je gerust aannemen dat ze dat doen omdat er op dat gebied fysiek iets niet bij hen in orde is.

Daarop berusten de kruidige uitspraken van de klassieke dichters.

En hij citeert er eentje waarmee we deze aflevering kruidig afsluiten.

Als iemand altijd lekker ruikt,

Is er een luchtje aan.