Wat is ontspannen?

Welkom bij de vijfde podcast van het Zelfkennislab.

Mijn naam is Fik en ik geef je graag deze overweging over wat ontspannen nou eigenlijk is en wat ontspanning kan betekenen in jouw leven.

Want ik hoor dat mensen met enige regelmaat zeggen,

Ik ga dit weekend ontspannen,

Ik ga vandaag ontspannen.

En als ik dan doorvraag,

Van wat is dat dan voor jou,

Wat ga jij dan doen,

Dan hoor je soms dat mensen zeggen,

Ja niks doen.

En dat vind ik altijd heel bijzonder,

Misschien is dat mijn ding,

Maar ik kan me niet zo goed voorstellen wat dat is,

Niks doen.

Want als je in de tuin zit en in het zonnetje lekker zit naar de vogels te kijken,

Dan ben je in mijn ogen niet niks aan het doen,

Maar dan ben je naar de vogels aan het kijken.

Dan zit je in de zon,

Dan ben je aan het zonnebaden,

Zou je heel truttig kunnen zeggen.

Dus wat is niks doen?

Je bent eigenlijk altijd wat aan het doen,

Misschien zit je op de bank uit te rusten,

Misschien lig je in je bed te slapen,

Maar wat is ontspanning voor jou?

En als ik dan doorvraag,

Dan zeggen mensen vaak,

Ja maar als ik aan het ontspannen ben,

Ben ik niet aan het werken,

Dan hoef ik niks te doen.

Dan hoef ik niet werk te verrichten,

Hoef ik geen huishoudelijk werk te doen,

Dan moet ik niks,

Dan mag ik doen waar ik zin in heb.

Oké,

Dat is,

Zou je kunnen zeggen,

Een basisontspanning,

Dat je niet moet,

Maar dat je iets mag,

Dat je ruimte geeft aan jezelf.

Dus het moeten is uit en het mogen is aan.

Maar wat is dan ontspannen?

Als je op een diepere laag kijkt,

Dan ben je misschien bewust dat onze hersenen ook ontspanning nodig hebben.

In deze westerse wereld vraagt het leven van alle dag heel veel van ons.

Vroeger in de oertijd hadden we een reptiele brein wat nodig was op het moment dat er paniek was,

Dat er echt een groot beest op ons af kwam en we ons moesten verdedigen of heel hard wegrennen of wat dan ook.

En dat reptiele brein is in onze hectische wereld heel actief.

Eigenlijk,

Als je er niet voor oppast,

Staat dat reptiele brein continu aan.

Je zou dat kunnen zeggen dat het ons snelle brein heet,

Het snelle deel van ons brein.

En als dat te veel aanstaat,

Te actief is,

Dan zijn we continu ingespannen.

Dan zijn we aangespannen aanwezig.

En door teveel spanning is het evenwicht tussen inspanning en ontspanning zoek.

Dat is een van de redenen waardoor mensen in een burn-out terecht kunnen komen.

Dus ontspanning is belangrijk,

Maar we gingen onderzoeken wat dat ook precies is.

En als ik aan mensen vraag,

Wat is ontspanning dan voor jou,

Wat ga je dan doen?

Dan zeggen ze bijvoorbeeld televisiekijken.

Nou,

Prachtig.

Televisiekijken is natuurlijk een manier om in die zin te ontspannen,

Dat je niet zoveel hoeft te doen en alleen maar hoeft te volgen.

Dus je bent vrij passief aanwezig ten opzichte van dat je in een vergadering actief bezig bent.

Dus je brein krijgt rust tijdens het televisiekijken.

Je kunt je,

Ik denk niet in goed en fout,

Dus ik denk niet televisiekijken is slecht of goed.

Dat mag jij natuurlijk helemaal zelf bepalen.

Maar je kunt wel kijken van wat heeft jouw lichaam nodig,

Wat heb jij nodig en hoeveel heb je daarvan nodig.

Hoeveel kijk je televisie en hoeveel voelt voor jou als evenwicht.

Hetzelfde kun je zeggen over de stad ingaan.

Ik vraag mensen wel eens,

Wat is voor jou dan niets doen?

Nou,

Een beetje winkelen,

Een beetje in de stad neuzen.

Oké,

Dat kan heel ontspannen aanvoelen,

Want dan hoef je niks en dan kijk je gewoon vanzelf waar je terechtkomt.

Waar jouw benen jou brengen.

En hoeveel ga je dan shoppen,

Hoeveel tijd geef je daaraan?

Daar kan je een keuze in maken.

En je kan ook kijken naar bijvoorbeeld sporten.

Mensen zeggen weleens,

Niets doen,

Ja dan ga ik lekker sporten.

Ga het weekend ontspannen,

Ga ik sporten.

Dat kan natuurlijk van alles zijn,

Sporten is over het algemeen vrij gezond,

Maar ook daarin als je er teveel aandacht en tijd aan geeft,

Teveel energie instopt,

Kan het ook weer doorslaan.

Maar op een gezond niveau brengt sporten ons adrenaline,

Endorfine,

Al die goede dingen in ons brein,

Naast dat wat het voor onze spieren doet,

Voor ons skelet doet,

Voor onze bloedsomloop,

Noem allemaal maar op.

Dus sporten brengt ons heel veel.

En waar ik in deze podcast naartoe wil,

Is kijken naar wat echte ontspanning is.

Op het moment dat je aan het sporten bent,

Dan ben je de gamma,

Ik maak even een hele grote stap,

Dan ben je de gamma,

De trillingsfrequentie van de hersengolven in gamma-staat aan het brengen.

Zo kan ik het beste zeggen.

Dus je brengt jezelf in een verhoogde staat van bewustzijn,

Tussen de 30 en de 50 hertz hebben we het dan over.

Dat doet wat anders,

Dus heel lang hardlopen doet echt wat anders in ons brein,

Dan dat wij hier zo met z'n tweeën zitten te praten,

Jij aan het luisteren,

Ik een podcast aan het inspreken.

Deze normale staat van zijn,

Daarmee activeren we de beta-golven,

12 tot 30 hertz,

Die gewone staat van zijn,

Waarin je de hele dag kunt functioneren.

Maar we hebben soms ook wat anders nodig,

Die trillingsfrequentie,

Op het moment dat die hersengolven altijd op beta functioneren,

Komen ze niet tot echt ontspanning,

En zoals gezegd brengt sporten dat ook niet,

Sport heeft andere mooie dingen,

Maar die ontspanning komt vaak pas na het sporten.

En hoe kan je dan ontspanning aan je lichaam geven?

Nou,

Kennen we natuurlijk een goeienachtsslaap,

Of een hazenslaapje,

Of een middagdut,

En in die slaap is de trillingsfrequentie van de hersengolven,

Die komen dan in de delta staat,

Tussen de 0 en de 1,

4 hertz is dat.

Dus die delta-golven die activeren we op het moment dat we slapen,

Daarom is het ook zo belangrijk om lang genoeg en vaak genoeg rust te nemen,

In de vorm van slaap.

Maar als je slaapt is je bewustzijn heel anders,

Dan dat je wakker ontspant,

En daarvoor kunnen we de theta-golven in ons brein voor activeren,

Dat is op het moment dat je compassie in je hart brengt,

Dat is op het moment dat je liefdevol naar iemand kijkt,

Dat zijn de hersengolven die worden geactiveerd op het moment dat je verliefd bent,

Dat je van iemand houdt,

Maar ook als je naar een romantische film kijkt,

Lekker zwijmelen,

Of als je naar een jong kitten kijkt,

Of kuikentjes,

Of you name it,

Waar je die compassie en die liefde kunt voelen,

En dan activeren we de hersengolven in een trillingsfrequentie van 4 tot 8 hertz,

De theta-golven hebben dan meer onze aandacht.

En dat brengt de ontspanning in je hart op een diepere laag dan het gewone van alle dag zeg maar.

Als wij hier zo met elkaar zitten te praten,

Zijn we dus niet zo actief met die compassie,

Met die liefdevolle gevoelens voor onszelf of voor elkaar,

Dus die theta-golven worden dan niet geactiveerd.

Iets wat nog eenvoudiger aandacht aan te geven is,

Als de theta-golven,

Zijn de alpha-golven,

Tussen de 8 en de 12 hertz.

En die realiseer je meer op het moment dat je mindfull aandacht geeft aan je lichaam.

Dus als jij met mindfulness-oefening bezig bent,

Als je meditaties doet,

Als je een bodyscan volgt,

En ik heb hier veel in de aanbieding,

Dus die zou je kunnen beluisteren,

En niet alleen beluisteren,

Op het moment dat je zo'n bodyscan uitvoert,

Dat je actief een meditatie doet,

Dan breng je je geest in een ontspannen staat van zijn,

En dan geef je dus echte rust aan het brein,

Terwijl je wel wakker en alert bent,

Want je bent niet in slaap.

En dat is een van de belangrijkste factoren waarom mediteren zo belangrijk is,

Je vergroot namelijk die alpha-golven ermee,

Je versterkt die alpha-golven,

En door meer in dat bewustzijn te zijn,

Dus in die bewustzijnslaag door te brengen,

Iedere dag daar tijd aan te besteden en energie aan te geven,

Aan mediteren,

Daardoor vergroot jij die alpha-golven,

En dat maakt dat je brein rust krijgt,

Waardoor je de stress los kunt laten,

Die gedachten gaan vertragen,

Je niet meer gaat tobben en piekeren,

Maar echt tot rust komt,

Niet alleen dat brein,

Maar als je een tijdje doet mediteren,

Voel je een tinteling in je lichaam,

Een bubbels door je hele lichaam,

En dat is ook waarom mensen natuurlijk het woord zen gebruiken,

Dat je echt in je lijf dat rust voelt.

En dan is dat reptiele brein tot rust gekomen,

En dan heb je actief je snelle hersenen af laten wisselen door die langzame hersenen,

Dat langzame brein zou je beter kunnen zeggen,

Tijd en aandacht te geven.

En dit is een actieve vorm om te doen.

Dus wat ik in deze podcast geef aan jou,

Is een motivatie om vaker te mediteren,

Om actief aandacht te geven aan de trillingsfrequentie van de alpha-golven in je hersenen.

Maar je kunt natuurlijk niet de hele dag zitten mediteren.

Dus hoe doe je dat dan op andere momenten van de dag?

Dat doe je door wat ik uitzoomen noem.

Misschien weet je dat ik naast coach en diagramtrainer,

Communicatietrainer,

Ook docent ben in de Chinese bewegingsleer Jin'en Qigong.

Ook daarvan staan oefeningen op dit kanaal.

Jin'en Qigong is een hele langzame bewegingsleer,

Waardoor je tot rust komt.

Wat je met name doet,

Is met je aandacht naar de bewegingen kijken,

De bewegingen waarnemen.

En daardoor vertragen de gedachtes ook.

Het is eigenlijk een meditatie in beweging.

Heel geschikt voor mensen die stilzittend mediteren te moeilijk vinden.

Ikzelf word ook vrij onrustig van stilzitten en mediteren.

Daarom ben ik ooit met Jin'en Qigong begonnen.

Maar je hoeft helemaal geen Jin'en Qigong te beoefenen om de methode van aandachttraining,

Het uitzoomen,

Te hanteren.

Wat je dan bijvoorbeeld kunt doen,

Is tijdens dat je de was ophangt aan de waslijn,

Of tijdens dat je aan tandenpoetsen bent,

Koffie aan het zetten,

Je lichaam te observeren.

Je gedachtes uit te zetten,

Onhold,

Je gedachtes stop te zetten en je bewegingen te observeren.

Hoe hang jij die was op met je wasknijpers,

Met jouw handen?

Welke beweging maak je met jouw armen?

Welke beweging maak je met je ruggenwergels en je skelet?

Zo'n automatisme als de koffie aanzetten,

Dat kan je met je ogen dicht.

Dat kan je misschien wel slapend.

Maar op het moment dat je bewust daar een mindful oefening van maakt,

Dat je met je aandacht helemaal in je beweging aanwezig bent,

Hoe doe jij die koffiebonen of die koffie in dat apparaat?

Hoe doe jij het water erin vol,

Hoe je die handen en je lichaam beweegt?

Dus je bent aanwezig in je lichaam,

Volledig aanwezig in je lichaam.

Het mooie effect daarvan is dat je zintuigen sterker worden en dat je die koffiegeur veel beter gewaar wordt en veel beter kan proeven ook,

Die koffie.

Dat je de kleuren beter ziet en meer gaat waarderen.

Dus op het moment dat je in alle rust jouw lichaamsbeweging volgt en in je lichaam aanwezig bent,

Zoals ook tijdens de qi neng qi kong,

Maar ook tijdens het koffiezetten,

Tijdens het wandelen,

Tijdens het wassen,

Tandenpoetsen,

You name it,

Dan ben je eigenlijk aan het uitzoomen en je gedachtes van ver aan het waarnemen.

Je bewegingen van ver aan het waarnemen en daardoor vertragen die bewegingen van je lichaam,

Daardoor vertragen die gedachtes en je kunt zelfs je emoties van afstand waarnemen.

En het resultaat daarvan is,

Is dat je merkt dat jij niet die emoties bent.

Dat jij niet die beweging bent,

Of je lichaam bent.

Je wordt je bewust dat jij niet je gedachtes bent.

Dus het effect is dat je veel minder hecht aan jouw lichaam,

Veel minder hecht aan jouw gedachtes,

Veel minder hecht aan je emoties.

Je merkt als je dit vaak doet,

Aanwezig zijn in je lichaam,

In het hier en nu,

Dat wie jij werkelijk bent,

Dat dat de rust en stilte diep in jou is.

Die rust en stilte die nadrukkelijker aanwezig is als jij jezelf op een afstand waarneemt,

Als jij uitzoomt.

Dus we kunnen een kleine oefening doen op dit moment.

Jij zit hier op deze stoel en je bent het luisteren naar deze podcast.

Waar is je aandacht nu?

Waar was je aandacht voordat ik je deze vraag stelde?

Was je aandacht bij mijn stem?

Was je aandacht bij heel iets anders?

Was je tegelijkertijd aan het strijken of aan het hardlopen,

Televisie kijken,

Muziek luisteren?

Oh nee,

Dat is een minder handige combinatie.

Was je aandacht bij een automatische beweging of was je bewust van je lichaam?

Bewust van wat je lichaam op dit moment nodig heeft?

Was je bewust van jouw behoefte?

Was je aandacht bij je gedachten,

Bij je gevoel?

Bij wat je deed?

En in hoeverre kan je op dit moment die gedachten wat loslaten en uitzoomen?

Dus als buitenstaander die gedachten zwaarnemen.

In hoeverre lukt het je om op dit moment uit te zoomen en je gevoel,

Je emotie waar te nemen?

In hoeverre lukt het je om uit te zoomen en op afstand jouw bewegingen,

Jouw acties waar te nemen?

Als ik dit doe,

Of als ik dit doe met kussisten,

Dan merken we eigenlijk altijd dat er meer rust komt.

Ik merk het al in mijn eigen stem op dit moment.

Dat ik meer pauzes kan vinden,

Meer ruimte vind.

Omdat ik me de oefening die ik jou geef,

Zelf voorstel,

Komt mijn stem al tot rust.

Dus de vraag is altijd waar ben je nu met je aandacht,

Ook als je de was op aan het hangen bent,

Ook als je koffie zet,

Ook als je tanden poetst.

Deze mooie oefeningen in aandachttraining zijn juist zo fijn,

Omdat het enerzijds geen extra tijd en energie kost,

Want tanden poetsen doe je toch,

Koffie zetten doe je toch,

Was op hangen doe je toch,

En anderzijds brengt het heel veel rust in je dag.

Die gedachten smogen even uit.

Het brengt je ook heel veel inzicht over jezelf,

Want door de zelf-observatie ontvang je meer inzicht over jouw behoeften,

Over jouw gedachten.

Dus je leert jezelf veel beter kennen.

Het niveau van zelfkennis stijgt enorm.

Het belangrijkste van alles is dat je veel meer rust krijgt in de dag,

Doordat je die automatische dingen die je toch al vanuit een automatische beweging doet,

Wandelen naar het station,

De trap oplopen,

De deuren open doen,

Dat je dat met aandacht kunt doen.

Aanwezig.

Dat is wat Eckhart Tolle bedoelt met leven in het nu.

We zijn altijd in het nu,

Maar we zijn ons niet altijd bewust van het nu.

We zijn niet altijd aanwezig in onze gedachten,

Aanwezig in onze bewegingen,

Aanwezig met al onze zintuigen.

In onze emotie.

En dat kunnen we trainen.

En de mooie resultaten van die aandachttraining is dat je meer ruimte krijgt in je hoofd,

Meer rust in je hart en rust in je lijf.

En als je dat graag wilt,

Dan kun je het beste stap voor stap daarmee beginnen te oefenen.

Als je alleen iedere dag aandacht traint tijdens het koffiezetten en je bereidt dat na een paar weken uit,

Dan zul je zien hoe groot het effect is.

En hoe dat reptiele brein tot rust komt.

En hoe die alfagolven meer aandacht krijgen.

En nee,

Dat meten we niet,

Want wij zijn ook maar gewone mensen,

Maar je merkt wel het effect ervan.

Namelijk dat je beter gaat slapen.

Dat je rustiger en compassievol met andere mensen om kunt gaan.

En meer waardering voor jezelf op kunt brengen.

Stap voor stap kunnen we dit trainen.

Ik wens jou een aandachtige,

Ontspannende en fijne dag toe.

Heb het mooi!