Begrijp Je Pijn | Deel 1 Pijneducatie & Het Zenuwstelsel

Pijneducatie en herstel bij chronische klachten.

Hoe je kennis en ervaring samenbrengt om echt vooruit te komen.

Jij weet waarschijnlijk al ontzettend veel over je klachten.

Termen als chronische pijn en overgevoelig zenuwstelsel zijn je zeker niet onbekend.

Misschien heb je inmiddels zoveel ervaringskennis dat je daar een heel boek over zou kunnen schrijven.

En misschien weet je zelfs meer dan menig behandelaar in het medische circuit.

Als trainer ontmoet ik dagelijks mensen zoals jij die vol kennis zitten,

Maar toch blijven vastlopen in het bewegen.

Zelfs zat ik ooit ook in die valkuil.

Ik wist veel,

Maar kwam niet verder in het vrije bewegen en opbouwen van mijn belastbaarheid.

Daarom nodig ik je uit deze les over pijneducatie met een frisse blik te bekijken.

Want laten we eerlijk zijn,

Het is vaak niet het gebrek aan kennis,

Maar het omzetten daarvan in effectieve actie,

Waardoor je daadwerkelijk anders leert omgaan met moeilijke gedachten,

Gevoelens,

Sensaties en omstandigheden.

Misschien wil je nu als dolle alle lessen gaan scannen om te kijken of daar die ene waardevolle oefening of dat stuk informatie tussen zit die misschien wel dé oplossing is van je klachten.

Die neiging zou ik zelf in alle eerlijkheid gehad hebben.

Hoe zit dat bij jou?

Maar juist dat is een mega grote aanwijzing dat je op het gebied van controle en vermijding van nare gedachten,

Gevoelens en sensaties waarschijnlijk nog wel iets te halen hebt.

Waarom is deze les zo belangrijk voor jou?

Kennis is je grootste kracht,

Maar kan ook een valkuil zijn.

Soms leidt diepgaande kennis over wat er mis is met je zenuwstelsel juist tot nog meer focus en analyseren van je klachten.

In plaats van het meer leren loslaten.

Misschien kun je alles mentaal goed plaatsen,

Maar blijf je tegelijkertijd toch worstelen met het loslaten van de strijd met je klachten.

Want waarschijnlijk heb je Google en ChatGPT al minstens de buiten gekeerd en toch volg je nu deze training.

Dat betekent dus dat alleen het hebben van de juiste informatie nog niet maakt dat je ook daadwerkelijk weet wat je anders kunt doen.

En het steeds blijven zoeken naar oplossingen voor onze klachten sluit vaak naadloos aan op wat we als mens geleerd hebben.

Dat we als mens pijnvrij kunnen worden als we daar maar hard genoeg ons best voor doen.

Deze les over pijneducatie nodig je daarom uit om de cirkel te doorbreken.

Niet langer alleen denken in termen van wat is er stuk in mijn zenuwstelsel en waar komt het door,

Maar een begin te maken in het krijgen van meer vertrouwen.

Hoe kan ik meer herstelruimte krijgen door minder te strijden?

Ik ga je dus vooral ook uitnodigen tot het experimenteren met het op een nieuwe manier kijken naar je klachten.

En door nieuwe inzichten te vinden.

Ook bekende informatie kan vanuit een ander perspectief of op een ander moment nieuwe deuren openen.

Kijk of je echt met een beginners mind kunt kijken.

Wat zijn chronische klachten eigenlijk?

Een paar jaar geleden vertelde mij fysiotherapeut dat pijneducatie de basis is van herstel.

Ik schrok eerlijk gezegd van de termen als chronisch pijnsyndroom,

Maar die uitleg gaf me uiteindelijk ook rust.

Eindelijk begreep ik wat er in mijn lichaam gebeurde en voelde ik minder angst en onmacht omdat een deel van mij begreep wat er gebeurde.

Toch merkte ik dat die kennis me soms juist vastzette in mijn hoofd.

Het wakkerde mijn behoefte aan controle en vermijding verder aan,

Omdat ik alles wetenschappelijk nog beter wilde begrijpen.

Mijn hoofd hielp me voor als je het probleem maar grondig genoeg doorgrond,

Dan moet de oplossing vanzelf wel volgen.

Maar het leven werkt vaak anders.

Niet alles laat zich volledig verklaren of oplossen.

Soms ligt de sleutel niet in het nog meer begrijpen,

Maar in het toelaten dat er onzekerheid mag zijn.

Even uit nieuwsgierigheid,

Hoe is dat voor jou?

Merk je ook dat meer begrijpen soms juist meer onrust geeft.

Het is dus een zoektocht naar het juiste evenwicht vinden tussen voldoende weten en voelen wanneer je doorslaat in al je klachten,

Steeds te blijven analyseren tot het punt dat het je eigenlijk niet meer helpt.

Mijn missie om samen met jou die balans te vinden in deze training en vooral ook ervaringsgericht aan de slag te gaan,

Is groot.

Chronisch betekent voor de duidelijkheid dus niet voor altijd.

Dit zal ik af en toe even blijven herhalen.

Het geeft aan dat klachten langer dan drie tot zes maanden aanhouden.

Soms is het lichaam dan klaar met herstellen,

Maar blijft de pijn toch bestaan.

We onderscheiden daarbij twee soorten pijn.

Weefselpijn,

En die wordt ook wel nociceptieve pijn genoemd.

En dat is pijn na weefselschade,

Bijvoorbeeld naar een verstuikte enkel.

En dat genees dan vaak binnen enkele maanden.

De andere pijnvorm is chronische pijn.

Pijn die langer aanhoudt,

Vaak door een overgevoelig geworden zenuwstelsel,

Wat we dan centrale sensitisatie noemen.

Dus bijvoorbeeld weer die verstuikte enkel,

Na drie tot zes maanden doet die nog pijn,

Ook al is het weefsel wel al hersteld.

De verschillende gezichten van chronische klachten.

Chronische pijn of aanhoudende lichamelijke klachten is een breed begrip voor allerlei aanhoudende klachten en het is goed om te weten dat ze allemaal hun eigen verhaal hebben.

Laten we eens kijken naar de verschillende manieren waarop chronische klachten zich kunnen laten zien,

Gezien door de bril van de pijnwetenschap.

Pijn die door je hele lijf zit.

Soms voel je pijn en vermoeidheid die zich overal verspreiden zonder dat er nieuwe weefselschade is.

Dus dat is een voorbeeld zoals fibromyalgie of het chronisch vermoeidheidssyndroom.

Of twee,

Pijn die op één plek zit.

Dit gaat over pijn in een specifiek gebied,

Die je op scans niet altijd kunt terugzien.

Vaak staat hier centrale sensitisatie centraal,

Een overgevoelig zenuwstelsel.

Soms bovenop een oudere weefselschade.

Hierbij kan je denken aan chronische lage rugpijn of chronisch wibbleschendroom.

Of RSI,

Klachten aan je arm,

Je nek of je schouder.

En drie klachten die functioneel zijn.

Dit zijn klachten die voortkomen uit een overgevoeligheid van je zenuwstelsel,

Meestal in een specifiek orgaan of lichaamsfunctie.

Er is nog geen structurele schade,

Maar de bedrading is overgevoelig geworden en hier vallen onder andere onder het prikkelbare darmsyndroom of kaakpijn,

Spanningshoofdpijn en bepaalde vormen van duizeligheid zoals PPPD.

Op vier,

Pijn na een ingrijpende gebeurtenis.

Soms ontstaat chronische pijn na een heftige gebeurtenis of behandeling.

Je zenuwstelsel raakt hierdoor langdurig van slag.

En hier zie je zowel beschadigingen aan de zenuwen zelf als die overgevoeligheid van het centrale zenuwstelsel terug.

En voorbeelden hiervan zijn is pijn na een kankerbehandeling,

Dus operatie of bestraling,

Chemo,

Post-covid klachten,

Het complex regionaal pijnsyndroom en chronische pijn na een operatie.

Of vijf,

Pijn door neurologische oorzaken.

Dit zijn klachten die direct te maken hebben met schade aan je zenuwen of een neurologische aandoening,

Maar ook dan kan centrale sensitisatie het gevoelige worden van je zenuwstelsel een rol spelen.

En voorbeelden hiervan zijn migraine,

Inclusief vestibulaire migraine.

Niet aangeboren hersenletsel.

Met pijn of vermoeidheid.

Neuropathische pijn,

Bijvoorbeeld.

Op gordelroos of zenuwschade.

Of ADHD met aanhoudende pijnklachten.

Bij mensen met ADHD komt chronische pijn vaak voor.

En mogelijk komt dit door een neurologisch proces die invloed heeft op zowel pijn als aandacht.

Waarschijnlijk weet je al dat jouw klachten chronisch zijn en dat er geen sprake is van in ieder geval nieuwe schade in je lichaam.

Dat is een enorm belangrijke stap.

Het helpt je om te focussen op de volgende fase,

Herstel en het terugwinnen van rustige beweging in je leven.

Van acute schade naar chronische overprikkeling.

Pijn begint dus vaak met een duidelijke oorzaak,

Een blessure of een operatie.

Je lichaam geeft pijnsignalen om je te waarschuwen en je tot rust te malen zodat het herstel kan gaan plaatsvinden.

Normaal gesproken verdwijnt de pijn als het weefsel dan ook geneest.

Maar soms blijft die pijn dus aanhouden,

Ook al is het weefsel allang hersteld.

Dat komt doordat je zenuwstelsel overgevoelig is geworden en blijft dan alarm slaan zonder dat er iets nieuws stuk is.

Dit noemen we,

Zoals je misschien wel al weet,

Centrale sensitisatie.

Soms ontstaat pijn ook geleidelijk zonder een duidelijke blessure zoals bij het prikkelbare darmsyndroom of steeds vaker duizeligheidsklachten ervaren.

Het zenuwstelsel is dan te gevoelig afgesteld wat pijn en of het gevoel van instabiliteit veroorzaakt.

Maar ik herhaal weer even,

Chronische pijn betekent dus niet per se voor altijd.

Je pijn en beperkingen kunnen veranderen.

Verminderen.

Maar toch zal je zien dat de focus in deze training meer gaat.

.

.

Naar het vinden van een nieuw evenwicht tussen inspannen en loslaten.

De eerste stappen naar een evenwicht waarin je binnen je grenzen weer vrijer leert bewegen,

Juist omdat die focus je meer helpt dan het continu voelen of je klachten meer of minder aanwezig zijn en hoe je dat nu precies moet oplossen.

Dit is mogelijk dankzij neuroplasticiteit,

Het vermogen van je zenuwstelsel om zich aan te passen en te veranderen,

Ook op latere leeftijd.

Door gerichte oefeningen,

Beweging en nieuwe ervaringen kan het zenuwstelsel leren om minder gevoelig te reageren op pijnprikkels.

Zo kun je de fysieuze cirkel van overprikkeling doorbreken en stap voor stap meer controle en bewegingsvrijheid terugwinnen.

Precies waar we in deze training ook mee aan de slag gaan.

Neuroplasticiteit laat dus vooral zien dat het herstel niet statisch is,

Maar een proces van voortdurende aanpassing.

Dit vraagt om geduld,

Zelfcompassie en een aanpak die zowel lichaam als brein meeneemt.

Precies wat we hier dus combineren met de somatische benadering en het leren van nieuwe vaardigheden vanuit act.

Dat klinkt dan wel weer als goed nieuws,

Toch?

Pijn,

Een functioneel signaal dat soms ontspoort.

Pijn is dus niet voor niets.

Het beschermt je en helpt je herstellen.

Bij chronische klachten is het signaal alleen maar ontregeld,

Alsof je brandmeter of je brandmelder te gevoelig staat afgesteld en steeds afgaat zonder echte brand.

Hierbij is er vaak geen verband meer tussen schade en pijnervaring.

Je brein genereert pijn,

Niet een specifiek lichaamsdeel.

Soms doodt een scan schade,

Maar dat betekent niet automatisch dat die schade ook pijn veroorzaakt.

Veel mensen met bijvoorbeeld een rughernia hebben geen pijn.

Wat beïnvloedt chronische pijn?

Chronische pijn ontstaat en blijft bestaan door een samenspel van factoren.

Dit zijn geen fouten die jij persoonlijk maakt,

Maar normale menselijke omstandigheden en reacties.

Ik neem aan dat jij persoonlijke omstandigheden die je heel graag anders had gezien ook niet zelf online besteld hebt,

Toch?

Binnen echt kijken we altijd naar het brein in zijn bredere context.

De manier waarop je je voelt staat nooit op zichzelf.

De omstandigheden om je heen geven betekenis aan je gedachten en je gevoelens.

Stel je voor.

Je voelt je ontzettend somber omdat je net een scheiding achter de rug hebt.

Je erg moe bent en je je zorgen maakt over de financiën.

Dat is een zwaar gevoel,

Maar in deze context is het begrijpelijk en zelfs passend.

Het is een reactie op een pijnlijke realiteit en de emoties die je aan het verwerken bent.

Vergelijk dit eens met een situatie waarin je net terug bent van een ogenschijnlijk fantastische vakantie.

Waar je jezelf aan je haren naar je werk moet slepen omdat je je zo down voelt.

Er is nu geen directe externe reden voor je sombere gevoelens.

De context verandert alles.

Door de context te herkennen kun je ook beter begrijpen wat er in je hoofd en in je lijf gebeurt en kun je vervolgens effectiever leren omgaan met je moeilijke gedachten,

Gevoelens,

Sensaties en omstandigheden.

Kijk dus vooral naar onderstaand lijstje,

Het lijstje wat ik zo ga benoemen met factoren die invloed kunnen hebben op je pijn vanuit mildheid.

Later gaan we in deze module nog onderzoeken wat er bij jou wellicht persoonlijk allemaal invloed gehad heeft op het ontregelen van je zenuwstelsel.

En vooral ook hoe je daar vanuit wat meer mildheid en acceptatie mee kan leren omgaan.

Elementen die je klachten kunnen beïnvloeden.

Negatieve gedachten en piekeren.

En geen zorgen,

Ik ga je niet vragen straks positief te denken of affirmaties te herhalen tot je een ons weegt.

Emotionele pijn die lichamelijke pijn versterkt.

Persoonlijke geschiedenis en cultuur.

Relaties.

Het hebben van passend werk,

Betaald of vrijwillig.

Hoe je omgeving reageert en hoeveel steun je krijgt.

Trauma's die het zenuwstelsel triggeren.

Financiële omstandigheden en woonsituatie.

Vermoeidheid en slaaptekort.

Chronische spierspanning,

Slaapproblemen,

Verminderde beweging.

Allemaal factoren die invloed hebben op jouw pijn.

Klachten en mentale gezondheid.

Gronies!

Chronische klachten kunnen dus ook logischerwijs leiden tot somberheid,

Angst,

Rauw,

Boosheid en frustratie.

Die emoties beïnvloeden vaak je klachten weer,

Waardoor er een negatieve spiraal kan ontstaan.

Daarom vraagt herstel een meer holistische aanpak.

Je ziet hier dat er ook vaak een soort kip en ei discussie ontstaat bij behandelaren die je willen doorverwijzen naar een specialist of psycholoog.

De mens is alleen geen machine waarin een ene klacht in dat hokje past en de volgende weer in een ander.

Je krijgt voor angstige klachten misschien dit label en voor pijnklachten weer een ander.

Binnen ACT onthouden we ons daarom van het plakken van labels,

Waar bovendien vaak ook nog eens het woordje stoornis in verweven zit.

En gaan we ervan uit dat de meeste psychische klachten veel meer bij het leven horen dan we misschien zelf wel denken?

Arts en filosoof Machtold Huber zegt het zo.

We zijn meer dan onze diagnoses.

Wat er nog wel goed gaat en kan is minstens zo belangrijk als wat niet.

Gezondheid behelst meer,

Veel meer dan de afwezigheid van ziekte.

Vervolgens gaan we dan natuurlijk verder onderzoeken waar je op dit moment allemaal mee worstelt en hoe je daar op een slimmere manier mee kan leren omgaan.

Maar zonder het woord stoornis te hoeven gaan plakken.

De fysieuze strijdcirkel doorbreken.

Herstel en vrijer bewegen om meer te doen wat echt belangrijk voor jou is,

Is mogelijk.

Hoe snel of in welke mate,

Dat kan helaas niemand vooraf met zekerheid zeggen.

De sleutel ligt in het geduldig opbouwen van ontspannen beweging,

Terwijl je tegelijkertijd leert moeilijke gedachten,

Gevoelens en sensaties toe te laten vanuit een startpunt.

Van niet alles te hoeven weten of begrijpen.

Een bewezen methode hiervoor is graded activity,

Het langzaam en gecontroleerd opbouwen van activiteiten.

Hierdoor leer je jouw lichaam weer vertrouwen en krijg je steeds meer grip op je leven.

Deze aanpak kun je ook uitstekend gebruiken voor het opbouwen van somatische oefeningen.

Ik ga je nu tot slot geen pijnvrij bestaan beloven.

Binnen ACT en de meer oosterse wijsheden gaan we ervan uit dat pijn en het meemaken van lastige ervaringen onlosmakelijk bij het leven horen.

Vroeg of laat krijgt iedereen te maken met kleine of grote uitdagingen waar we helaas geen controle over hebben.

Juist daar ligt de echte winst.

Leven vanuit je hart,

Ondanks pijn en onzekerheid.

En daarbij steeds op jouw eigen manier trouw blijven aan wat je waardevol vindt.

Laat de komende lessen je gids zijn.

Stap voor stap met compassie voor jezelf en steeds meer vertrouwen in het herontdekken van jouw persoonlijke pad.

In de volgende twee lessen gaan we verkennen hoe een overgevoelig geworden lijf kan reageren op bewegen en hoe je zelf vanuit een vertrouwd startpunt je zenuwstelsel heel langzaam stap voor stap weer kunt gaan stretchen.