Liefdevolle vriendelijkheid in het Thais boeddhisme

Over de betekenis van liefdevolle vriendelijkheid in het boeddhisme, en hoe het in het Thais boeddhisme stapsgewijs wordt beoefend. Over de relatie tussen gelijkmoedigheid en liefdevolle vriendelijkheid, hoe je met liefde naar je medemens kijkt, en hoe liefde in het boeddhisme zich verhoudt tot Westerse ideeën over liefde.

Transcript

Mensen denken wel eens dat het boeddhisme alleen maar gaat over dat je alles laat zijn en alles laat gebeuren.

Maar er is ook die positieve kwaliteit van geëngageerd zijn,

Van er voor mensen zijn en liefde voor anderen tonen.

Die twee gaan samen.

Anders,

Ja,

Wat ik al vertelde vorige keer,

Die Amerikaanse leraar die ook in Thailand als monnik is gewijd en die zegt van boeddhisme gaat niet over dat we allemaal allemaal grijs worden van binnen of van buiten.

Maar het is in ieder geval belangrijk dat we dus ook die emotionele positieve kwaliteit erkennen.

Dat dat ook onderdeel is van het geestelijke pad.

Nou ja,

In Nederland vinden we dat ook meestal heel belangrijk.

Liefdevolle vriendelijkheid,

Dat vinden we toch wel een belangrijk onderdeel van onze maatschappij.

Voor elkaar goed zorgen,

Vriendelijk voor elkaar zijn.

Maar het is niet altijd makkelijk.

De Amerikaanse leraar of psycholoog en bekende auteur Daniel Coleman,

Die emotionele intelligentie een beetje bekend heeft gemaakt,

Die heeft ook heel veel gesproken over psychologie en boeddhisme.

En die zei ook van,

Ja,

Ik vind het heel belangrijk,

Maar waarom doen we dan niet meer die liefdevolle vriendelijkheid.

En hij zei,

Ze hebben daar een onderzoek over gedaan in een universiteit.

En dan hadden ze mensen tekst laten lezen over de barmhattige Samaritaan.

Ik weet niet of jullie daar wel eens van gehoord hebben.

Ik denk dat het wel vrij bekend is.

Nou,

Het is een verhaal over,

Om een lang verhaal kort te vertellen,

Het gaat over zorg voor de vreemden.

En in het verhaal,

Dat is natuurlijk een heel inspirerend verhaal op zich,

Maar het bleek niet heel veel invloed te hebben op hoe mensen zich uiteindelijk gedragen nadat ze dat verhaal hebben gelezen in deze studie dan,

In dit onderzoek.

Wat wel bleek,

Is dat het een invloed had zodra mensen aandacht hadden.

Zodra er een situatie was gecreëerd dat mensen even stil stonden ergens bij,

Dat ze niet zoveel haast hadden,

Maar dat ze rustig ergens naartoe konden,

Dan toonden ze dus wel die liefdevolle vriendelijkheid.

Dus hij concludeert uit dat onderzoek van,

Het is allemaal heel mooi om over die dingen te praten,

Maar het is ook nodig om een soort van geestelijke basis te ontwikkelen van kracht en aandacht.

Eigenlijk zeggen we dat ook,

Als we het woord zorg zeggen in het Nederlands,

Dat zit daar ook iets in van aandacht.

Die twee dingen gaan samen.

En daarom is meditatie absoluut niet van binnen grijs worden,

Maar het is juist meer ruimte creëren voor die liefdevolle vriendelijkheid en compass.

Liefde was al heel belangrijk in onze eigen traditie van de oude Grieken bijvoorbeeld.

Ze onderscheiden vier soorten van liefdevolle vriendelijkheid.

Bekendheid,

Dus dat je bijvoorbeeld vriendschap,

Liefde voelt voor je vrienden.

Filia is platonische liefde,

Ook vriendschap,

Maar iets sterker dan een stoortje.

Eros is romantische en seksuele liefde en dan heb je goddelijke liefde waarbij je jezelf wegcijfert.

De christelijke tradities die bouwen hier op voort,

Maar die hebben enkel filia en agape.

Dat is een beetje in het kort wat we in het westen onderscheiden.

En in het christendom is liefde heel belangrijk.

Liefde voor je naaste en liefde voor je medemens,

Maar ook liefde voor god.

In het boeddhisme is liefdevolle vriendelijkheid een kwaliteit die ons helpt onze menselijkheid ontwikkelen.

Het is een onderdeel van het geestelijk pad en het is een hele belangrijke vorm van meditatie die de boeddha heel vaak over vertelt.

Soms ook aan mensen die niets met boeddhisme hebben.

Dat zie je ook.

Het is een soort van bruggebouwer in zekere zin.

Hij vertelt soms wel eens aan bijvoorbeeld hindoe-priesters.

Vertelt hij over liefdevolle vriendelijkheid en dan gaan ze samen die beoefening doen.

En dan zie je dus dat er een soort brug ontstaat en dat die leerheden dus niet eindigt met dat iedereen boeddhist wordt of zo,

Maar gewoon dat ze dus een soort gezamenlijke beoefening hebben gevonden en dat ze daar ook elkaar in herkennen.

Liefdevolle vriendelijkheid is iets wat de traditionele teksten als volgt ontschrijven.

Het vermindert vriendschappelijkheid.

Het maakt ons meer tot vrienden.

Het vermindert boosheid en het komt voort uit een houding van zien met liefde.

Zien met liefde.

Maar hoe zie je met liefde?

In de Thaise boeddhistische traditie wordt dat als volgt geformuleerd en dat is een hele mooie formulering die we in de ochtendrecitatie vaak herhalen.

Recitatie zijn teksten die we in de ochtend zingen.

En die tekst,

Dus ik zal het meteen in het Nederlands zeggen.

Alle levende wezens die mijn naasten,

Dat woord is heel erg vergelijkbaar in Thaïs,

Zijn die mijn naasten zijn in ouderdom,

Ziekte en dood,

Dat jullie gelukkig mogen zijn.

Dat is de formulering.

En dan staan er vier woorden die komen uit de Indiaanse taal en die zijn als het ware steeds vier soorten meditaties.

Vera betekent dat we zonder vijandelijkheid voor elkaar mogen leven.

Vera betekent vijandelijkheid.

Apeyapacha betekent dat we elkaar niet mogen kwetsen,

Dat we met harmonie met elkaar mogen samenleven.

Anika,

Dat betekent dat jullie allen,

Dus dat is alle levende wezens die je naasten zijn,

Dat jullie vrij mogen zijn van lijden in lichaam en geest.

Dus dat je niet mag lijden door ziekte,

Maar ook niet door geest te kleiden.

Sukhiyataanangpariharantu betekent dat jullie voor jezelf mogen zorgen en daardoor vrij mogen worden van lijden.

En sommige leraren,

Mezelf in kluis,

Vinden deze laatste zin heel belangrijk,

Want daarin staat eigenlijk dat je iemand ook wenst dat ze uiteindelijk voor zichzelf kunnen zorgen.

Dat is wel belangrijk,

Want soms dan kan de zorg voor de ander ook uiteindelijk iets minachtends hebben.

Dus het is ook wel belangrijk om uiteindelijk het gevoel te hebben bij je liefde voor de ander,

Dat je zegt dat je ook voor jezelf mag kunnen zorgen.

Dat je uiteindelijk je eigen leraar kan zijn.

Dat je uiteindelijk je eigen pad mag vinden naar je geluk.

En niet zo van ik heb mijn eigen pad gemaakt en ik ga nu alleen maar voor mezelf zorgen,

Ik zorg voor niemand anders.

Nee,

Een gezond en gelukkig pad.

Nou die vier,

Die zie je dus ook terug in allerlei meditaties en ook allerlei mooie gezangen,

Die in boeddhistische landen heel erg populair zijn.

En dit zijn dus meditaties die je dus kunt doen.

En het mooie is dus die uitdrukking mijn naasten in ouderdom,

Ziekte en dood.

Het klinkt een beetje gek,

Het klinkt een beetje als een verpleeghuis of een verzorgingshuis of zo,

Maar wat daarmee wordt bedoeld is dat we eigenlijk allemaal wel anders uitzien,

Misschien allemaal in andere dingen geloven,

Maar dat we eigenlijk wel bepaalde dingen met elkaar delen.

De ene persoon heeft zwart haar,

De andere persoon heeft blond haar,

De andere persoon heeft weer rood haar,

Maar uiteindelijk worden we allemaal grijs.

Ouderdom,

Ziekte en dood zijn dingen die we met elkaar gemeen hebben en dat geeft iets gemeenschappelijks aan het menselijk bestaan.

Klinkt negatief,

Maar het is gewoon een soort basis idee van eigenlijk zijn we allemaal hetzelfde.

Je kunt dat vanuit verschillende manieren benaderen.

De Boeddha heeft ook een keer gezegd dat we allemaal als ultieme wens hebben om gelukkig te zijn.

Tibetaanse boeddhistische leraren zoals de Dalai Lama,

Die citeren dat vaak,

Die uitspraak.

Maar ook in het Thaïs-boeddhisme wordt dat vaak geciteerd.

Maar dit is heel fundamenteel,

Maar gewoon te zeggen iedereen leidt weleens,

Iedereen wordt weleens ziek,

Iedereen gaat op een dag dood en daarin zijn we allemaal gelijk.

Dus eigenlijk hebben we allemaal gewoon heel erg gelijk in heel veel dingen.

We hebben allemaal onze eigen gewoontes,

Voorkeuren,

Interesses,

Maar er is ook een fundamentele menselijkheid die iedereen met elkaar gemeen heeft.

Dat is het idee van het woord pön of naasten.

Dus dit is een manier waarop je de meditatie over liefdevolle vriendelijkheid ook kunt doen.

En dat is dus het zin van liefde in de Thaïs-boeddhistische traditie.

Dat je dus in de eerste plaats niet elkaar wilt kwetsen en dan in de tweede plaats een stukje verder gaat.

Dat we harmonie hebben met elkaar en dat iedereen,

Dat jullie allemaal gelukkig mogen zijn.

Ik wens jullie geluk toe en dat je ook je pad mag vinden.

Even kort,

Wat is nou eigenlijk niet liefde?

Liefde is niet verlangen in het boeddhisme,

Liefdevolle vriendelijkheid.

Dus het verlangen naar de ander is weer iets anders.

En dat is ook wel belangrijk om even te zien bij de andere drie kwaliteiten die in hetzelfde reeks altijd genoemd worden,

Waar we het al over hebben gehad.

Mededogen is niet hetzelfde als medelijden of smart.

Dat je verdrietig voelt wanneer de ander verdrietig is.

Dat klinkt misschien heel nobel,

Maar daar heeft de ander niet altijd iets aan.

Er zijn zelfs mensen die,

Er zijn zelfs auteurs die zo ver gaan te zeggen,

Empathie heeft eigenlijk niemand geholpen,

Maar dat vind ik een beetje overdreven.

Maar je kunt wel zeggen dat mededogen hoger is dan empathie.

We hebben heel veel nadruk in de sociale psychologie gelegd en heel veel nadruk in allerlei sociale wetenschappen op empathie,

Als dat de wereld kan veranderen.

En het is ook wel belangrijk.

Maar mededogen gaat nog een stapje verder.

Je wil echt actief de ander van lijden bevrijden.

En dat is dus het verschil tussen mededogen en smart of medelijden.

En dan derde medevreugde moet wel echt werkelijk het geluk in de ander kunnen zien.

Dat je niet blij bent als iemand even goed kan ontspannen,

Even goed gaat winkelen ofzo.

Dat is natuurlijk niet echt vreugde,

Niet echt geluk.

Maar werkelijk het geluk in de ander kunnen zien als iemand echt blij is,

Dat je denkt ik ben blij voor jou.

En dan gelijkmoedigheid,

Heb ik vorige keer nog niet genoemd,

Is niet hetzelfde natuurlijk als onverschilligheid.

Maar wat is nou het verschil?

Gelijkmoedigheid is aandacht en onverschilligheid niet.

Bij onverschilligheid zeg je,

Mijn kinderen zijn nu wat groter,

Ik laat ze gewoon met rust,

Ik ga er niet meer mee bemoeien.

Dat is een beetje tegen het onverschillige aan.

Maar gelijkmoedigheid is zeggen van,

Mijn kinderen zijn nu groot,

Ze moeten nu leren op hun eigen benen staan,

Maar ik ben er wel altijd voor hen.

Het klinkt een beetje anders.

Het klinkt een beetje anders.

Nou dat is een beetje het verschil.

In de teksten wordt dat heel erg uitgebreid over gesproken,

Maar ik denk dat je wel een beetje kunt aanvoelen wat het verschil is hier.

De goede kwaliteiten komen meestal echt vanuit het hart,

Vanuit aandacht.

Dat is het verschil.

Maar is het boeddhisme dan altijd tegen verlangen?

Nee,

Niet altijd.

Sommige verlangers zijn ook goed.

Het verlangen de ander gelukkig te willen zien,

Het verlangen om de wereld beter te maken,

Dat soort verlangers zijn op zich niet altijd verkeerd.

Maar sommige verlangers die lijken op liefde,

Maar zijn het niet.

Nou er zijn in de boeddhistische teksten,

Er staan allerlei voordelen of kracht,

De kracht van liefdevolle vriendelijkheid worden allemaal voorbeelden van genoemd.

Er is ook een verhaal in de boeddhistische teksten van een vrouw die altijd liefdevolle vriendelijkheid beoefende en dan was er iemand die heel jaloers op haar was en die wilde haar met een pijl,

Die zorgde er uiteindelijk voor dat iemand met een pijl op haar schoot en het verhaal gaat dan dat die pijl afkaatste omdat haar liefdevolle vriendelijkheid zo groot was.

Nou dat soort verhalen zijn natuurlijk alom,

Maar er zit wel een waarheid in.

Er is een kracht in liefdevolle vriendelijkheid die heel krachtig kan zijn en die soms op allerlei manieren zich uit.

En als je het regelmatig oefent dan merk je dat het allerlei dingen makkelijker kan maken.

En het is ook vaak een goede reminder als je soms problemen hebt om met mensen te onderhandelen,

Of met mensen een oplossing te vinden,

Dan soms is het ook niet alleen de woorden die we zeggen,

Maar ook de innerlijke houding die we kunnen ontwikkelen.

Nou dit heeft Tom opgeschreven,

Vind ik wel goed geformuleerd.

Het is ook een beetje wat we samen doen zo.

Je begint bij jezelf,

Dus oefenen we liefdevolle vriendelijkheid.

Je begint bij jezelf en dan met je geest in het midden deel je die vredesenergie met enkele personen die je wilt bedanken of wilt helpen.

En dan verleg je je aandacht of dan,

Ik zou zeggen je verbreidt je aandacht naar iedereen,

Bij je thuis,

Je buren,

Je mensen uit je wijk enzovoort enzovoort.

Uiteindelijk kun je steeds meer met je aandacht uitbreiden.

Als het niet altijd helemaal lukt,

Dan moet je je ook niet jezelf gaan dwingen.

Zeg dat je het gevoel hebt dat je gewoon hier wil blijven met je aandacht,

Dat je nog niet heel ver wil gaan met je aandacht,

Dan blijf je even hier.

Je hoeft ook niet jezelf te dwingen.

Nu zei ik in het begin dat sommige leraren anders beginnen als ze de liefdevolle vriendelijkheidsmeditatie doen.

Dat klopt.

Sommige leraren beginnen namelijk met diegene waar je het meest van houdt.

En voor sommige mensen is dat niet eens,

Sommige mensen wonen alleen en bij hen is dat soms een huisdier.

Dat kan ook.

En dat is bij heel veel mensen dus een goed beginpunt.

Daarom is het soms voor sommige mensen makkelijker te beginnen met iemand waarvan je houdt.

En of iemand,

Ja dat kan dus ook een huisdier zijn ofzo.

En dan vanuit daar breidt je aandacht uit naar iedereen.

En ook jezelf.

Dat is een mening van sommige leraren.

De traditionele methode die we in onze tempel altijd doen,

Is dat je begint bij jezelf en dan uitbreidt naar iedereen in de wereld.

Maar er zijn daar variaties in mogelijk.

Nou hier wilde ik mee eindigen in de woorden van de Boeddha.

Wat voor levende wezens er ook zijn,

Bewegelijk of onbewegelijk,

Allemaal of ze nu lang zijn of groot,

Middelmatig,

Kort,

Klein of fors,

Mogen alle wezens gelukkig zijn.

Zoals een moeder haar enige zoon met haar leven zou beschermen,

Zo mogen men tegenover alle wezens een onbegrensde geest ontplooien en liefde tegenover de hele wereld.

En een iemand die vond die woorden zo mooi,

Dat hij er een t-shirt van heeft gemaakt.

Dat heel erg lijkt op Coca-Cola,

Maar dan loving kindness.

Liefdevolle vriendelijkheid samen met gelijkmoedigheid creëert inclusiviteit.

Het gevoel dat je liefde naar iedereen kunt sturen gaat ook uit van die innerlijke houding van meditatie.

Gelijkmoedigheid is daarmee dus datgene wat liefdevolle vriendelijkheid open maakt en ruim voor iedereen.